Mahfi Eğilmez yaşanan krizi açıkladı: Altın ve gümüş fiyatları niçin düştü?

İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Değişen Koşullar Değişen Yaklaşımlar” başlıklı yazısında ABD–İran çatışmasıyla daha görünür hale gelen piyasa davranışlarındaki dönüşümü ele aldı. Eğilmez, son kriz sürecinde altın ve gümüş fiyatlarındaki düşüşün klasik beklentilerin aksine gerçekleştiğini belirterek, değişen küresel koşulların ekonomik tepkileri de yeniden şekillendirdiğini vurguladı.

ALTIN VE GÜMÜŞTE BEKLENTİ DIŞI HAREKET

“Zaman değişir, insanlar değişir, anlayışlar ve algılar değişir. Bu nedenle sosyal bilimlerdeki teoriler, tezler ve yaklaşımlar değişen koşullara uyum sağlayamazsa toplumsal gerçekliği açıklamaktan uzak kalır.

Son krizde altın ve gümüş fiyatları niçin düştü?

Son yıllara gelinceye kadar dünyanın herhangi bir yerinde savaş, büyük bir doğal afet ya da piyasa krizi çıktığında insanlar varlıklarını korumak için altın ve benzeri değerli metallere yönelir, tasarruflarını bu araçlarda değerlendirirdi. Olumsuz koşullar ortadan kalktığında ise yavaş yavaş yeniden finansal yatırımlara dönerlerdi.

ABD–İran çatışması başlayınca altın ve gümüş fiyatlarının artması beklenirken tam tersi oldu ve değerli metal fiyatları düşüşe geçti. Bunun iki temel nedeni var:

Birincisi, savaşın en önemli ekonomik etkisinin petrol ve diğer enerji fiyatlarındaki artış olacağı düşünüldü. Enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu artıracağı beklentisi doğdu. Bunun sonucunda faizlerin düşeceği yönündeki beklentiler tersine döndü. Tahvil faizlerinin yükseleceğini bekleyen yatırımcılar altın ve gümüş gibi değerli metalleri satarak tahvillere yöneldiler.

Bu satışlarda altın ve diğer değerli metallerin fiyatlarının son iki yılda neredeyse bir balon oluşturacak ölçüde hızlı yükselmiş olmasının da etkisi vardı. Yatırımcılar bu yükselişin bir noktada düzeltmeye uğrayacağını biliyorlardı. Bu endişe de satışları hızlandırdı. Altın ve diğer değerli metallerdeki satışlar fiyatların düşmesine yol açtı.

İkincisi, savaşla birlikte birçok ülkede finansal yatırımı bulunan yatırımcılar, varlıklarını dolara çevirerek kendi ülkelerine dönmek istediler. Böylece ciddi bir dolar talebi ortaya çıktı. Merkez bankaları da bu talebi karşılayabilmek için altın satmak zorunda kaldılar. Bu durum piyasada altın arzını artırdı ve fiyatların düşmesine neden oldu.”

İRRASYONEL DAVRANIŞLAR VE KÜRESEL PİYASALAR

Eğilmez, küresel ölçekte artan irrasyonel ekonomik davranışlara da dikkat çekti. Medyada yer alan bazı hesaplamalara göre ABD’nin İran’a yönelik süreçte yaklaşık 75 milyar dolar harcadığı, yeniden yapılanma için ise 300 milyar dolarlık bir fon gündeme geldiği ifade edilirken, bunun Körfez ülkelerince finanse edilmesinin planlandığı öne sürüldü.

Söz konusu maliyetlerin savaş öncesi işleyen ekonomik düzenle kıyaslandığında çok daha yüksek bir tablo ortaya çıkardığına dikkat çekildi. Eğilmez, bu tür irrasyonel sonuçların yaygınlaştığı bir ortamda rasyonel davranışların etkisinin zayıfladığını belirtti.

PİYASA ESNEKLİĞİ VE YENİ DENGELER

Yazıda, geçmiş dönemlerle karşılaştırıldığında piyasa tepkilerinin yapısının da değiştiği ifade edildi. Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle birlikte piyasaların şoklara verdiği tepkilerin daha kısa sürdüğü, yatırımcıların ise krizleri hızlı şekilde analiz ederek fırsata çevirmeye odaklandığı belirtildi.

Eğilmez, küreselleşme ile birlikte piyasaların daha esnek hale geldiğini ve krizlerin etkisinin geçmişe kıyasla daha hızlı sönümlendiğini vurguladı.